Менталното здравје е еден од најчувствителните и најважните аспекти на човечкиот живот. Во општество во кое секојдневно растат стресот, несигурноста и психолошкиот притисок, улогата на психологот треба да биде стабилна, професионална и емпатична поддршка. Сепак, реалноста во Македонија покажува дека квалитетните, подготвени и вистински емпатични психолози се ретки, а искуствата на многу луѓе сведочат за разочарување, недоверба и чувство дека не се разбрани.
Една од главните причини за овој проблем е начинот на кој се образуваат идните психолози. Универзитетското образование во голема мера се темели на теорија, дефиниции и испити, додека практичната работа со луѓе е минимална или формална. Студентите често дипломираат без да имаат сериозно искуство со реални човечки проблеми, трауми или емоционални состојби. Психологијата, меѓутоа, не е само знаење од книги – таа е вештина на слушање, разбирање и присуство. Кога ова не се развива систематски, резултатот се психолози кои „знаат“, но не умеат да помогнат.
Дополнително, професијата психолог во Македонија е слабо регулирана. Не постои доволно строг и функционален систем на лиценцирање, контрола и задолжителна супервизија. Тоа значи дека лица со недоволна обука, без лична психолошка работа и без етичка зрелост, можат да работат со луѓе во најранливи моменти од нивниот живот. Во вакви услови, квалитетот станува случаен, а не стандард.
Во државниот сектор состојбата е уште поалармантна. Психолозите се преоптоварени, потценети и лошо платени. Често работат со огромен број пациенти, со ограничено време и без услови за квалитетна терапевтска работа. Дури и оние кои започнуваат со ентузијазам и емпатија, со тек на време стануваат емоционално исцрпени и формални. Системот не им дозволува да бидат добри професионалци, туку само „извршители на обврски“.
Приватниот сектор, иако на прв поглед нуди подобри услови, не гарантира квалитет. Таму често недостига професионална одговорност, а терапијата се претвора во комерцијална услуга. Наместо сериозна и долгорочна работа, се нудат брзи совети, површни мотивациски фрази или лични ставови на психологот. Клиентите, особено младите, тешко можат да проценат кој навистина е стручен, а кој само самоуверен.
На сето ова се надоврзува и културниот контекст. Во македонското општество сè уште доминира минимизирање на емоциите, стигматизација на менталните проблеми и недостаток на емоционална писменост. Психолозите не се изолирани од оваа култура – тие се нејзин продукт. Ако сами не поминале низ личен развој и саморефлексија, тешко можат да понудат емпатија и разбирање на другите.
Затоа, кога се вели дека „нема квалитетни психолози“, тоа не е претерана генерализација, туку опис на доминантната реалност. Да, постојат исклучоци – професионалци кои се посветени, етични и длабоко емпатични – но тие се малубројни, тешко достапни и често преоптоварени или заминати надвор од земјата. За мнозинството луѓе, потрагата по добра психолошка помош станува уште еден извор на разочарување.
Во заклучок, недостатокот на квалитетни психолози во Македонија не е личен неуспех на поединци, туку системски проблем. Сè додека образованието, регулацијата и општествениот однос кон менталното здравје не се променат, квалитетната психолошка помош ќе остане реткост наместо правило. А цената за тоа ја плаќаат токму оние на кои помошта им е најпотребна.
Извор: ВИ