Биполарното растројство е ментално нарушување што влијае врз расположението, енергијата, активноста и секојдневното функционирање. Се карактеризира со епизоди на манија или хипоманија и често епизоди на депресија
Тоа не е само обично менување на расположението или „расположеност од час во час“. Епизодите обично траат со денови или подолго и претставуваат забележлива промена од вообичаеното однесување на личноста.
Можни причини
Не постои една единствена причина за биполарното растројство. Се смета дека улога има комбинација од:
- Генетска склоност: нарушувањето почесто се јавува кај лица што имаат блиски роднини со биполарно растројство, но наследноста не значи дека некој сигурно ќе го развие.
- Биолошки фактори: разлики во системите во мозокот што учествуваат во регулирањето на расположението и енергијата.
- Стрес и животни настани: силен стрес, нарушен сон или големи промени во животот можат кај некои луѓе да придонесат за појава на епизода, но сами по себе не се единствена причина.
Биполарното растројство не е карактерна слабост и не е нешто што човек го избира.
Симптоми
Симптомите зависат од видот на епизодата.
Манија
Манијата е изразено покачено или раздразливо расположение со зголемена енергија и активност. Може да вклучува:
- многу малку сон, без чувство на замор;
- забрзан говор и мисли;
- необично висока самодоверба или чувство дека може да се направи сè;
- многу идеи и започнување бројни активности;
- лесно одвлекување на вниманието;
- импулсивни или ризични одлуки, како прекумерно трошење или опасно однесување.
Манијата може сериозно да го наруши функционирањето. Понекогаш може да се појават и психотични симптоми, како заблуди или халуцинации, и тогаш е потребна итна стручна помош.
Хипоманија
Хипоманијата е поблага форма на покачено расположение и зголемена енергија. Личноста може да биде понеобично активна, зборлива, самоуверена или да спие помалку.
Иако може да изгледа како „добар период“, тоа е јасна промена од вообичаеното функционирање и понекогаш може да доведе до непромислени одлуки.
Депресивна епизода
Депресивната епизода може да вклучува:
- тага, празнина или безнадежност;
- губење интерес и задоволство;
- замор и недостаток на енергија;
- промени во спиењето или апетитот;
- тешкотии со концентрацијата;
- чувство на вина или безвредност;
- кај некои луѓе, мисли за самоповредување или самоубиство.
Параноја може да се појави кај биполарно растројство, најчесто во тешка манична или депресивна епизода. Понекогаш тоа е дел од психоза — кога на човекот му е тешко да разликува што е реално, на пример може цврсто да верува дека некој сака да му наштети, иако нема доволно докази за тоа.
Важно е да се разликуваат:
-
Сомнеж или несигурност: „Можеби нешто ми крие“ — човекот може да се сомнева, но сепак да прифаќа дека можеби греши.
-
Параноична убеденост: „Сигурен/сигурна сум дека ме следат или ми подготвуваат нешто“, и тешко е да се разгледа друга можност.
Не секое лице со биполарно растројство ги доживува сите овие симптоми, а нивниот интензитет може да се разликува.
Видови биполарно растројство
- Биполарно I: присутна е најмалку една манична епизода. Може да има и депресивни епизоди.
- Биполарно II: присутни се депресивни епизоди и хипоманија, но не и целосна манична епизода.
- Циклотимија: подолготрајни периоди со поблаги симптоми на покачено и снижено расположение што не ги исполнуваат целосно критериумите за манична, хипоманична или голема депресивна епизода.
Како се поставува дијагнозата?
Дијагнозата ја поставува психијатар преку разговор и процена на симптомите, нивното времетраење, претходните епизоди, спиењето, функционирањето и медицинската историја.
Важно е да се разликува од други состојби, вклучувајќи депресија, анксиозност, BPD, употреба на супстанции и одредени телесни заболувања. Самото менување на расположението не е доволно за дијагноза.
Лекување
Биполарното растројство може да се лекува и контролира. Третманот најчесто вклучува:
- Лекови: стабилизатори на расположението и, зависно од симптомите, други лекови што ги избира психијатар.
- Психотерапија: помага во препознавање на раните знаци на епизода, справување со стресот и одржување на стабилни навики.
- Редовен сон и дневна рутина: доследното време за спиење и будење може да помогне во одржување на стабилноста.
- Следење на симптомите: бележење на расположението, енергијата и спиењето може да помогне во забележување промени.
Лековите не треба да се започнуваат, прекинуваат или менуваат без договор со лекар.
Кога да се побара помош?
Стручна процена е важна ако има периоди на необично висока енергија, многу малку сон, забрзани мисли или ризично однесување, особено ако се повторуваат или го нарушуваат животот.
Ако личноста не спие речиси воопшто, губи контакт со реалноста, се однесува опасно или има намера да се повреди, потребна е итна медицинска помош.
Биполарното растројство е ментално нарушување со епизоди на значајни промени во расположението, енергијата и активноста. Со правилна дијагноза, соодветен третман и континуирана поддршка, многу луѓе можат да ги контролираат симптомите и да водат исполнет живот.