Додатоците во исхраната станаа еден од централните елементи на велнес-културата, а ги промовираат сите – од инфлуенсери кои ги земаат во различни комбинации до познати личности чии секојдневни рутини вклучуваат повеќе од 30 таблети
Тие се популарни и меѓу Американците воопшто. Според неодамна објавените податоци на американските Центри за контрола и превенција на болести (CDC), 60 проценти од возрасните земале некаков додаток во исхраната во текот на претходните 30 дена, а 38 проценти изјавиле дека земаат два или повеќе додатоци, пишува Health.com.
Додатоците во исхраната можат да им користат на некои луѓе, но експертите предупредуваат дека овие таблети, гумени витамини и прашоци можат да предизвикаат повеќе проблеми отколку што решаваат.
Зошто расте употребата на додатоци во исхраната?
Зголемениот интерес за додатоците во исхраната веројатно е резултат на неколку фактори. На врвот на листата се социјалните мрежи и културата на славните личности, вели Кристијане Матеи, интегративна нутриционистка и основачка на Mint Nutrition.
„Платформите како Instagram, Facebook и TikTok го зголемуваат досегот на препораките, претворајќи една објава во вирален феномен“, изјавила таа за Health. „Потрошувачите ги привлекуваат ветувањата за производи што ќе им го променат животот и за драматични резултати, а често изгледот на личноста што го промовира производот го поврзуваат со неговата ефикасност.“
Истовремено, свртувањето кон „поприроден“ пристап кон здравјето дополнително ја поттикнало куповната побарувачка за додатоци во исхраната. Според истражувачкиот центар Pew, околу половина од Американците наведуваат дека испробале некаков облик на алтернативна медицина, често наместо конвенционалната медицина. Велнес-индустријата, која става акцент на немедицинските пристапи кон личното здравје, денес вреди повеќе од еден билион долари.
Загриженоста за здравјето што остана присутна и по пандемијата можеби дополнително го поттикнала интересот за превентивна здравствена грижа. Свој придонес веројатно има и сè постарото население, кое покажува зголемен интерес за долговечноста и здравјето на имунолошкиот систем, вели Матеи. Додатоците во исхраната можат да изгледаат како брз и едноставен пат до подобро здравје.
Колку додатоци во исхраната се „премногу“?
Не постои магичен број по кој количината на додатоци во исхраната одеднаш станува „преголема“, изјавила за Health д-р Карина Апел, специјалистка по интерна медицина во Episcopal Health Services. Сепак, повеќе не значи нужно и подобро, а со додатоците во исхраната навистина може да се претера.
Додатоците во исхраната опфаќаат неколку категории, меѓу кои се витамините, минералите, аминокиселините и билните препарати. Тие можат да содржат само една активна состојка или комбинација од голем број состојки.
„Ако земате мултивитамин, гумени витамини за ‘коса, кожа и нокти’, препарат за зајакнување на имунитетот и протеински прав, многу е веројатно дека истите состојки ги внесувате во двојни или тројни дози, без воопшто да сте свесни за тоа“, вели Апел.
Во некои случаи тоа можеби нема да претставува проблем. На пример, витамините растворливи во вода се исфрлаат од организмот преку урината. Но витамините растворливи во масти и одредени минерали можат со текот на времето да се натрупуваат во телесните ткива и потенцијално да достигнат токсични нивоа, објаснува таа.
Ако се храните урамнотежено, можеби воопшто не ви се потребни додатоци во исхраната за надоместување на хранливите материи. Според Канцеларијата за додатоци во исхраната при американските Национални институти за здравје, многу луѓе во САД ги добиваат потребните хранливи материи преку разновидна исхрана. Неколку големи истражувања, исто така, покажале дека мултивитамините не го намалуваат ризикот од хронични заболувања или смрт.
Кога размислувате дали земате премногу додатоци во исхраната, „вистинското прашање е дали секој додаток има јасна намена и безбедна доза, како и дали постојат штетни интеракции со други лекови“, вели д-р Ннеома Опараџи, специјалистка по интерна медицина, медицина на дебелината и медицина на животниот стил.
Ризици од прекумерно земање додатоци во исхраната
Иако обемната секојдневна рутина на земање додатоци во исхраната може да изгледа безопасно, внесувањето голем број таблети, прашоци и гумени витамини носи реални ризици.
Прекумерното внесување витамини растворливи во масти – А, Д, Е и К – како и минерали како цинк и железо, може да доведе до токсични нивоа во организмот. Меѓу можните последици се бубрежни камења, оштетување на нервите и нарушувања на срцевиот ритам, вели Опараџи.
Додатоците во исхраната можат штетно да влијаат еден на друг, но и да стапат во интеракција со лековите што се издаваат на рецепт. Во некои случаи, тие дури можат да ја намалат ефикасноста на лековите, вели Апел.
Постои и ризик од оштетување на црниот дроб. Некои додатоци во исхраната, особено билните препарати како екстрактот од зелен чај и куркумата, содржат соединенија што можат да го оштетат црниот дроб. Бидејќи додатоците во исхраната во САД не се строго регулирани, некои од нив можат да бидат контаминирани со тешки метали или други супстанции што можат да предизвикаат оштетување на црниот дроб.
„Моите пациенти обично се изненадуваат кога ќе им кажам дека додатоците во исхраната сè почесто се причина за оштетување на црниот дроб“, вели Опараџи. „Тоа што нешто е ‘природно’ не значи автоматски дека е и ‘безбедно за црниот дроб’.“
На крајот, лесно е да почнеме да се потпираме на додатоците во исхраната наместо на здравите животни навики, но експертите предупредуваат дека тоа е погрешно.
„Често ги потсетувам пациентите дека со додатоците во исхраната не можат да ги поништат последиците од лошиот сон, хроничниот стрес, физичката неактивност и исхраната богата со ултрапреработена храна“, вели Опараџи.