Рајс Хиберт, татко на две деца од Бедфордшир, можел да го загуби видот доколку не бил опериран, соопштија хирурзите од Универзитетската болница во Лондон, пренесува BBC.
Алатка базирана на вештачка интелигенција ја анализирала снимката од операцијата во реално време и ги советувала хирурзите како да ги избегнат важните, но скриени крвни садови и нерви во мозокот. Тоа им овозможило безбедно да отстранат што е можно поголем дел од туморот.
„Од аспект на безбедноста на пациентот, апсолутно гледам корист. Во нашата глава нема патокази“, рекол Хиберт.
До пред 18 месеци, 48-годишниот Хиберт, менаџер за корисничка поддршка, бил во добра форма и здрав. Секој ден за време на паузата за ручек одел на прошетка долга околу 3,2 километри. За време на една од тие прошетки ја изгубил свеста и почнал да има грчеви среде улица.
Снимањето на мозокот покажало дека има неканцероген тумор со големина од 11 милиметри, кој растел на хипофизата – орган со големина на топче, сместен во основата на черепот.
Хипофизата лачи важни хормони кои учествуваат во процеси како што се растот и метаболизмот, како и во регулирањето на крвниот притисок и телесната температура.
Клучно е тоа што се наоѓа многу блиску до каротидните артерии, важни крвни садови кои го снабдуваат мозокот со крв, како и до очните нерви кои го контролираат видот.
Како што туморот на Хиберт почнал да ги притиска очните нерви, неговото периферно видно поле се стеснувало.
Сериозен замор и вртоглавица
Иако на почетокот операцијата не била неопходна, Хиберт почнал да се сопнува од предмети и чувствувал сериозен замор и вртоглавица.
„Во текот на 18 години брак, секогаш станував од кревет и ѝ правев шолја кафе на сопругата“, рекол Хиберт. „И немав намера да дозволам овој тумор да ме спречи во тоа.“
Тој рекол дека најголемите последици за него биле емоционални и психолошки.
„Иако многу луѓе љубезно нудеа помош, не сакате да бидете товар за другите“, додал тој.
Кога хирурзите му понудиле да биде првиот пациент на кој ќе ја испробаат операцијата со помош на нивната специјално развиена алатка со вештачка интелигенција, тој не се двоумел.
„Ако пациентите не се подготвени да учествуваат во истражувањата, како лекарите некогаш ќе учат и како медицината ќе напредува?“, рекол тој.
Операцијата подразбирала воведување ендоскоп – тенка камера на стапче – низ носот до основата на черепот.
Во тој момент туморот се наоѓал во близина на важни структури, но бил скриен зад слоеви коска и цврста мембрана.
Пронаоѓањето на најбезбедното место за негово отстранување не било едноставно, особено затоа што анатомијата се разликува од човек до човек.
Стапките на компликации варираат, но постоела веројатност од 25 до 50 проценти дека целиот тумор нема да може да биде отстранет, како и веројатност од 0,5 до 2 проценти да дојде до повреда на голем крвен сад.
Тука на сцена стапила алатката со вештачка интелигенција.
„Хируршки ChatGPT“
На вториот екран, алатката ја анализирала снимката од операцијата во реално време, ги следела хируршките инструменти и ги означувала областите во кои најверојатно се наоѓаат крвни садови и нерви, истакнувајќи ги деловите каде што било најбезбедно да се отстранува туморот.
Технологијата е слична на системите за препознавање лица во телефоните, но наместо лица, таа препознава важни, а често скриени анатомски структури.
Просечен хирург во Велика Британија изведува околу 10 до 20 вакви операции годишно, потпирајќи се на снимки направени пред операцијата за да се запознае со анатомијата на пациентот.
Истражувачите го обучувале и тестирале својот систем со вештачка интелигенција на стотици видеоснимки од отстранување тумори на хипофизата. На секоја снимка внимателно ги означувале крвните садови и нервите, со цел системот да ги собере податоците и да почне да ги „препознава“ најважните структури.
„Обучен е на повеќе операции отколку што повеќето хирурзи ќе видат или изведат во текот на целиот свој живот и може да делува како втор пар стручни очи“, рекол професорот Хани Маркус, кој помогнал во изведувањето на операцијата.
За разлика од другите експериментални алатки со вештачка интелигенција, овој систем работи во реално време, додал тој.
Тимот нагласува дека алатката со вештачка интелигенција служи само како помош и дека хирурзите ја задржуваат целосната контрола.
Нивната долгорочна амбиција е да развијат своевиден ChatGPT за хирурзи, така што во операционата сала ќе можат да имаат „уште еден стручњак на кого можат да му се обратат за совет доколку сакаат – или да го игнорираат ако не се согласуваат со него“, рекол професорот Маркус.
Тимот, кој е финансиран од Националниот институт за здравствени и медицински истражувања и Google, со години ја испробувал и тестирал технологијата со вештачка интелигенција во лабораторија.
Тие се задоволни од првите чекори во вистинската хирургија и работат на поголемо клиничко испитување.
„Ми го врати животот“
„Кога ги отворив очите по операцијата, имав чувство како видното поле да ми се проширило на 360 степени – една година немав видено толку јасно“, рекол Хиберт.
Во текот на осумте недели по операцијата, забележал дека видот му се подобрува на секои неколку дена.
„Ми се врати и енергијата, а сите несакани ефекти што ги имав пред операцијата исчезнаа.
„Ми го врати животот.“
Џејмс Фрит, министерот за здравствени иновации, рекол дека му е мило што Рајс, во рамките на истражувањето финансирано од владата, добил „операција што му го промени животот“.
„Вештачката интелигенција мора да има соодветни заштитни механизми и секогаш ќе се грижиме безбедноста да биде сфатена сериозно.
„Но, исто така, ќе се погрижиме да ги искористиме можностите што ги носи“, додал тој.