Ако некогаш сте наишле на табела во која се тврди дека водата се „вари“ за неколку минути, пилешкото месо за час и половина, говедското за три часа, а свинското дури за пет часа, можеби сте се запрашале колку се точни овие податоци
Проблемот е во тоа што варењето на храната не е процес што може прецизно да се измери така што на секоја намирница ќе ѝ се додели точно определено време.
Храната не се вари одеднаш, ниту, пак, целиот процес завршува во желудникот. Варењето започнува во устата, продолжува во желудникот и тенкото црево, каде што хранливите материи се разградуваат и се апсорбираат, додека она што организмот не го искористува продолжува да се движи низ дебелото црево.
Според податоците на клиниката „Мејо“ (Mayo Clinic), во просек се потребни околу шест часа храната да помине низ желудникот и тенкото црево. Потоа содржината преминува во дебелото црево, каде што се апсорбираат водата и минералите, а отпадните материи можат да останат уште околу 36 до 48 часа пред да бидат исфрлени од организмот.
Тоа значи дека одговорот на прашањето „Колку долго се вари храната?“ зависи и од тоа на кој дел од процесот всушност мислиме.
Што се случува веднаш штом ќе почнеме да јадеме?
Варењето започнува практично во истиот момент кога ќе ја ставиме храната во устата.
Со џвакањето храната се ситни, а плунката ја навлажнува и содржи ензими што започнуваат да го разградуваат скробот. По голтањето, храната преку хранопроводот стигнува до желудникот, каде што се меша со желудочната киселина и ензимите. Мускулите на желудникот дополнително ја ситнат и ја претвораат во полутечна маса, која постепено се испушта во тенкото црево.
Во тенкото црево продолжува најголемиот дел од разградувањето на хранливите материи. Во овој процес учествуваат дигестивните сокови, ензимите од панкреасот и жолчката што ја создава црниот дроб.
Протеините се разградуваат до аминокиселини, мастите до масни киселини и глицерол, а јаглехидратите до прости шеќери што организмот може да ги апсорбира и да ги искористи.
Колку долго храната останува во желудникот?
Гастроентерологот д-р Кристин Ли од клиниката „Кливленд“ (Cleveland Clinic) наведува дека храната обично останува во желудникот од 40 до 120 минути, а понекогаш и подолго. Потоа се потребни уште приближно 40 до 120 минути за содржината да помине низ тенкото црево.
Сепак, не се однесува секој оброк на ист начин.
„Колку е храната погуста, односно колку повеќе протеини или масти содржи, толку повеќе време е потребно за нејзиното варење“, објаснува д-р Ли.
Според нејзините податоци, простите јаглехидрати, како оние во обичниот ориз, тестенините или храната што содржи прости шеќери, во просек остануваат околу 30 до 60 минути во желудникот.
Од друга страна, оброкот што содржи комбинација од масти и протеини може да се задржи значително подолго. Клиниката „Кливленд“ наведува дека за оброк како тост со подебел слој путер од кикиритки или комбинација од авокадо и јајца може да бидат потребни од два до четири часа за да го напушти желудникот. Ако на оброкот му се додаде и сланина, процесот може да трае уште подолго.
Затоа, не е прецизно да се каже, на пример, дека „пилешкото месо се вари два часа“, бидејќи времето не зависи само од тоа дали сме јаделе пилешко месо. Важни се и количината, начинот на подготовка, содржината на масти, како и другите намирници што сме ги консумирале со него.
А што се случува со водата?
Течностите поминуваат низ желудникот побрзо од цврстата храна, бидејќи организмот не мора да ги разградува на ист начин.
Клиниката „Кливленд“ наведува дека обичната вода може да го напушти желудникот за приближно 10 до 20 минути, додека едноставните течности, како бистрите сокови, чајот или газираните пијалаци, можат да останат околу 20 до 40 минути.
За посложените течности, како смутијата, протеинските напивки и супите, може да бидат потребни околу 40 до 60 минути.
Сепак, ниту овие временски интервали не се прецизни рокови што важат за секој човек.
Д-р Ли нагласува дека наведените времиња се само процени. Брзината на варењето зависи од телесната градба, метаболизмот, видот на храната, физичката активност, лековите што ги земаме, претходните операции, стресот, возраста и генетските фактори.
Зошто храната богата со масти подолго се задржува во желудникот?
Мастите и протеините бараат посложено разградување отколку простите јаглехидрати. Поради тоа, оброкот богат со масти и протеини обично побавно го напушта желудникот.
Ова е една од причините зошто по обилен и масен оброк можеме подолго да чувствуваме тежина во желудникот и ситост отколку по помал оброк богат со поедноставни јаглехидрати.
Сепак, чувството на ситост не е исто што и доказ дека желудникот е полн. Д-р Ли објаснува дека чувството на глад го регулираат и хормоните, па можеме да чувствуваме глад дури и кога желудникот сè уште не е целосно испразнет.
Колку време е потребно храната да помине низ целиот дигестивен систем?
Тука доаѓаме до важната разлика меѓу празнењето на желудникот, варењето на храната и нејзиното движење низ целиот дигестивен тракт.
Според клиниката „Мејо“, во просек се потребни околу шест часа храната да помине низ желудникот и тенкото црево. Потоа таа навлегува во дебелото црево, каде што се апсорбира водата и се формира изметот. Овој дел од процесот може да трае уште 36 до 48 часа.
Со други зборови, не е правилно да се каже дека одредена намирница „се сварила за три часа“ ако под варење го подразбираме целиот процес — од внесувањето на храната до исфрлањето на несварените остатоци од организмот.
Што може да го забави варењето?
Брзината на празнењето на желудникот и движењето на содржината низ дигестивниот тракт се разликува од човек до човек. Освен составот на оброкот, врз неа можат да влијаат физичката активност, возраста, стресот, одредени лекови и здравствените состојби.
Според американскиот Национален институт за дијабетес и дигестивни и бубрежни заболувања (NIDDK), нервите, хормоните, мускулите на дигестивниот систем и различните органи заеднички го регулираат движењето на храната низ дигестивниот тракт.
Храната се движи низ дигестивниот систем благодарение на перисталтиката, односно ритмичките контракции на мускулите во ѕидовите на дигестивниот тракт.
Кај одредени здравствени состојби, празнењето на желудникот може значително да се забави. На пример, NIDDK наведува дека кај гастропарезата, зависно од индивидуалната состојба, можат да помогнат одредени промени во исхраната, меѓу кои почести и помали оброци, темелно џвакање на храната и избор на намирници со помала содржина на масти и растителни влакна.
Дали, тогаш, постои точна табела за времето потребно за варење на храната?
Не, барем не во обликот во кој ваквите табели често се споделуваат на социјалните мрежи.
Тврдењата како „рибата се вари од 45 до 60 минути“, „компирот два часа“, „говедското месо три часа“, „јагнешкото четири часа“ и „свинското месо пет часа“ звучат прецизно, но вистинскиот процес е многу посложен.
Релевантните медицински извори не утврдуваат универзално време за варење на секоја поединечна намирница.
Многу попрецизно е да се зборува за времето што е потребно за одреден вид оброк да се задржи во желудникот и за времетраењето на неговото движење низ дигестивниот тракт.
Накратко, течностите обично поминуваат најбрзо, а храната богата со прости јаглехидрати најчесто се обработува побрзо од оброците богати со масти и протеини. Целосното движење на храната низ дигестивниот систем, пак, трае значително подолго од неколку часа.