Генетиката може да открие многу за особините што ги наследуваме од родителите, но важно е веднаш да се нагласи едно: повеќето човечки особини не потекнуваат исклучиво ниту од мајката ниту од таткото, туку се резултат на сложена комбинација од гените на двајцата родители, со силно влијание на околината и начинот на живот
За да разбереме што навистина можеме да наследиме, најпрво треба да ги разбереме основите на наследувањето. Некои особини зависат од доминантни и рецесивни гени, но повеќето карактеристики, како телесната тежина, интелигенцијата, расположението или вниманието, припаѓаат на таканаречените полигенски особини. На нив влијаат голем број гени, како и факторите од околината, пишува nova.rs.
Метаболизмот и телесната тежина
Во човечкото тело постојат два основни вида масно ткиво: кафеаво масно ткиво, кое учествува во регулирањето на телесната температура и метаболизмот, и бело масно ткиво, кое служи како енергетска резерва.
Истражувањата покажуваат дека генетиката влијае врз распределбата и активноста на овие ткива, но не постои правило според кое „добрите“ масти се наследуваат од мајката, а „лошите“ од таткото. Станува збор за комбинација од гените на двајцата родители, додека исхраната, физичката активност и животните навики имаат пресудна улога.
Интелигенцијата
Интелигенцијата има значајна генетска компонента, но не се наследува претежно од мајката, како што често се тврди во популарните статии.
Врз когнитивните способности влијаат стотици гени што детето ги наследува од двајцата родители, а околината, образованието и раниот развој имаат клучна улога во тоа како ќе се развијат овие потенцијали.
Вниманието и концентрацијата
Нарушувањата на вниманието, вклучително и АДХД (нарушување на вниманието со хиперактивност), имаат генетска основа, но зависат од повеќе фактори.
Одредени гени поврзани со невротрансмитерите, како серотонинот и допаминот, можат да ја зголемат предиспозицијата, но не постои едноставна поврзаност според која биологијата на мајката директно одредува дали детето ќе има проблеми со концентрацијата.
Почетокот на пубертетот
Времето на започнување на пубертетот зависи од генетиката на двајцата родители и од надворешни фактори, како што се исхраната и општата здравствена состојба.
Научните истражувања покажале дека одредени гени, кои се активни само ако се наследени од таткото, можат да бидат поврзани со предвремен пубертет. Сепак, ова важи за мал број специфични случаи и во никој случај не претставува универзално правило.
Расположението и регулирањето на емоциите
Генетските фактори влијаат врз начинот на кој мозокот ги регулира емоциите, но депресијата и нарушувањата на расположението не се наследуваат директно.
Постои наследна предиспозиција, но околината, стресот, животните искуства и општествените фактори често имаат подеднакво важна, ако не и поголема улога.
Полот на детето
Полот на детето го одредува сперматозоидот, кој носи X или Y хромозом. Сепак, не постојат сигурни докази дека бројот на браќа или сестри што ги има еден маж одредува дали тој ќе има синови или ќерки.
На ниво на населението, соодносот меѓу половите е приближно избалансиран, со мали статистички варијации.
Помнењето и ризикот од Алцхајмерова болест
Семејната историја на Алцхајмерова болест го зголемува ризикот од нејзино развивање, но не е точно дека овој ризик главно се наследува од мајката.
Одредени гени, како APOE ε4, можат да се наследат од кој било од родителите. Начинот на живот, здравјето на срцето и крвните садови, како и менталната активност, значително влијаат врз тоа дали болеста ќе се развие.
Плодноста
Плодноста зависи од бројни генетски и негeнетски фактори.
Иако постојат ретки генетски нарушувања што можат да се пренесат од таткото и да влијаат врз развојот на ембрионот, не постои општо правило според кое женската неплодност се наследува од таткото преку еден специфичен механизам, како што понекогаш се тврди во популарните статии.
Генетиката ги поставува темелите, но не ја одредува судбината. Повеќето особини што нè дефинираат настануваат преку сложеното меѓусебно дејство на гените на двајцата родители, околината и животните избори.
Токму затоа современата наука сè повеќе нагласува дека генетското наследство не е пресуда, туку потенцијал.